ANKARA – BHA
Akademisyen ve Haber7.com yazarı Prof. Dr. Orhan Şen, “Çocuklarımız ve Dijital Dünyada İnsan Kalabilmek…” başlıklı yazısında önemli noktalara dikkat çekti:
“Çocuklarımız ve Dijital Dünyada İnsan Kalabilmek…
Çocukların geleceği hakkında konuşurken, sadece eğitimden, aileden, ekonomiden ve okul başarılarından bahsetmek yeterli olmuyor.
Günümüzde çocukluk dönemi, insanlık tarihinde benzeri görülmemiş bir şekilde güçlü bir dijital çevre içinde geçiyor.
Akıllı telefonlar, sosyal medya, video uygulamaları, çevrimiçi oyunlar ve yapay zekâ sistemleri, çocukların günlük yaşamlarının ayrılmaz bir parçası haline geldi.
Bu araçlar, doğru kullanıldıklarında bilgiye kolay erişim sağlar, eğitimi zenginleştirir ve çocukların dünyaya bakış açılarını genişletebilir. Ancak, çocukların gelişim özellikleri göz önünde bulundurulmadan tasarlanan dijital ortamlar ciddi riskler barındırıyor.
Dünya genelinde birçok ülkede teknoloji devlerinin çocuklar üzerindeki etkilerinin daha titiz bir şekilde denetlemeye tabi tutulması bu sebeple önem kazanıyor.
Sosyal medya bağımlılığı, çocukların kişisel verilerinin kötüye kullanımı, algoritmaların kullanıcı davranışlarını yönlendirmesi, zararlı içeriklerin yayılması ve platformların şeffaflık eksiklikleri, teknoloji sektörünün ötesinde toplumu ilgilendiren sorunlara dönüşüyor.
Bilimsel araştırmalar, problemli sosyal medya kullanımının uyku bozuklukları, psikososyal iyilik hali düşüklüğü ve bazı ruhsal problemlerle ilişkisini ortaya koyuyor.
Sosyal medya kullanan her çocuğun bağımlı olmadığını ve psikolojik sorunların her birinin sebebinin sosyal medya olmadığını unutmamak gerekir.
Fakat çocukluk ve ergenlik döneminde özdenetim, dürtü kontrolü ve uzun vadeli sonuçları değerlendirme becerileri tam olarak gelişmediğinden, kullanıcının mümkün olduğunca uzun süre platformda kalmasını teşvik eden tasarım risklerini küçümsememek önemlidir.
Önemle düşünülmesi gereken bir diğer konu ise çocukların dikkatinin ekonomik bir değer haline gelmesidir.
Dijital platformların çoğunun kullanıcıların dikkatini uzun süre canlı tutmaya yönelik çalıştığı aşikardır. Sürekli bildirimler, sonsuz kaydırma, kişiselleştirilmiş içerikler ve ödül mekanizmaları bu sistemlerdeki temel unsurları oluşturmaktadır.
Bir yetişkin için bile dikkat üzerinde güçlü etkilere yol açabilen bu mekanizmalar, gelişim aşamasındaki çocuklar açısından daha hassas bir şekilde değerlendirilmelidir.
Çocukların zamanı değerlidir ve sınırlıdır. Gün boyunca uykuya, eğitime, oyuna, spora, kitap okumaya, aileyle iletişime, arkadaşlık ilişkilerine ve gerçek hayat deneyimlerine ihtiyacı vardır.
Ekranın, bu faaliyetlerin yerini almaya başlaması, meselenin sadece “Çocuk kaç saat telefon kullandı?” sorusuyla sınırlı olmadığını gösteriyor.
Aksine, sorulması gereken temel soru, telefonun çocuğun hayatından hangi deneyimleri azalttığıdır.
Çocukların yüz yüze iletişimde bulunmaları, oyun oynamaları, hareket etmeleri, anlaşmazlık yaşamaları, hayal kırıklığıyla karşılaşmaları ve bu durumlarla başa çıkmayı öğrenmeleri, sağlıklı kişilik gelişiminin önemli parçalarıdır.
Dijital dünyanın bir diğer kritik boyutu, çocukların mahremiyetidir. Bir çocuğun hangi içerikleri izlediği, ne kadar süre ekranda kaldığı, hangi konulara ilgi gösterdiği ve hangi davranışları sergilediği, farklı dijital sistemler tarafından izlenebilir hale gelmektedir.
Toplanan veriler, çocuğun bugünkü davranışlarını etkilemekle kalmayıp, gelecekteki dijital profilinin oluşumuna da katkı sağlar.
Bu sebeple çocukların kişisel verilerinin korunması, sıradan bir veri güvenliği meselesi olarak değerlendirilmemelidir. Çocukların mahrem
