ANKARA – BHA
Küresel gıda fiyatları, olumsuz hava koşulları, jeopolitik gerilimler ve ticaret yollarındaki aksaklıkların etkisiyle son dört yılın en yüksek seviyesine ulaşmış durumda. Gıda ve gübre piyasalarında Orta Doğu’daki çatışmalar, Karadeniz’deki sevkiyat sorunları ve enerji maliyetlerindeki artış fiyatlar üzerinde önemli bir baskı oluşturuyor. Ayrıca aşırı hava olaylarının da etkisiyle fiyatlar giderek yükseliyor.
Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı’ndaki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketleri rotalarını Ümit Burnu üzerinden uzatmak zorunda kaldı. Bu durum teslimat sürelerini artırırken, yakıt, navlun ve sigorta maliyetleri ile birlikte enerji, gübre, tahıl ve diğer gıda ürünlerinin taşıma maliyetlerini de yükseltiyor.
Gıda fiyatları Kasım 2022’den beri en üst seviyede
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) verilerine göre Gıda Fiyat Endeksi, ağustos ayında aylık yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi ve böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaşmış oldu. Küresel gıda fiyatları, yıllık bazda ise yüzde 2,5 artış göstermiştir; ancak Mart 2022’deki savaşın başlangıcında ulaşılan tarihi seviyenin altında kalmaktadır.
Ağustos ayında endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şekerin tümünde fiyat artışı gözlemlenmiştir. Şeker fiyatları, aylık bazda yüzde 11,9 artarak Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyeye çıkmıştır.
Şeker fiyatlarındaki artışın arkasında, Avrupa Birliği’nde sıcak ve kurak hava koşulları nedeniyle şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi, Asya’daki üretime yönelik El Niño’nun etkileri ve Brezilya’nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı yatıyor. Bunun yanı sıra Hindistan’ın gümrüksüz ham şeker ithali kararı da bu duruma katkı sağlamıştır.
Bu dönem içerisinde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları ise yüzde 1 artış göstermiştir.
Buğday ve mısır fiyatları ile ilgili yükseliş
Buğday fiyatları, Karadeniz’deki ihracat sorunları ve Avrupa’daki sıcak hava koşullarının etkisiyle ağustos ayında aylık yüzde 2,6 ve yıllık yüzde 15 oranında artış göstermiştir.
Mısır fiyatları ise ABD ve Avrupa Birliği’ndeki üretimle ilgili endişeler ile yem ve etanol talebindeki artış ve Ukrayna’nın ihracatında yaşanan sorunlar nedeniyle yüzde 2,5 yükselmiştir. Pirinç fiyatlarında ise yüzde 0,5 oranında bir artış kaydedilmiştir.
Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’da El Niño nedeniyle üretimin olumsuz etkilenebileceğine dair endişelerle son üç aydaki yükselişini sürdürerek Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaşmıştır.
Küresel tahıl üretiminde düşüş tahmin ediliyor
FAO, bu yıl küresel tahıl üretiminin geçen yıla göre yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini bekliyor. Dünya genelinde mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin ise 553,1 milyon ton seviyelerinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor.
Küresel tahıl stokları halen makul seviyelerde bulunmasına rağmen, üretim ve ticarette yaşanan gerilemenin piyasalardaki arz endişelerini artırdığı belirtiliyor.
Gübre fiyatlarında duraklama
Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyatları, yıl
