ANKARA – BHA
Akademisyen ve yazı yazarı Prof. Dr. Ahmet Demir, “Dijital Bireylerin Esareti” başlıklı yazısında şu ifadelere yer verdi:
-Ne anlayamadığını hızlıca ifade et! Bir itirazın mı var? -Estağfurullah, böyle bir düşüncem olamaz. Anlayamadığım şey şu: Bu büyülük içinde, soyadınız neden sıradan bir terim değil de Kısaöz?
Necip Fazıl öfkeyle, -Ali! Şaka meraklısı! Bilmiyor musun ki, soyadım bana atalarımdan kalmadır. Kısaöz’ü ben seçmedim; ben, Kısaöz soyadını almak erdemini gösterdim, anlıyor musun?
Ali’nin zekâsının bir sonucu olarak hemen her duruma uygun espri yapma alışkanlığına, üstadın “şaka meraklısı” ifadesinden etkilenerek yaklaşmak ne kadar doğru bilemiyorum; ancak sosyal medyada her anını paylaşmayı tercih edenleri “dijital paylaşım bağımlıları” olarak nitelendirmek istiyorum…
Maalesef sosyal medya, bireylerin kendilerini başkalarına gösterme yöntemlerini köklü şekilde dönüştürdü. Geçmişte bireyler sosyal etkileşimlerini büyük ölçüde fiziksel alanlarda ve sınırlı zaman dilimlerinde gerçekleştirirken, dijital platformlar kişisel yaşamı sürekli olarak görünür kılan yeni bir toplumsal alan oluşturdu.
Artık birçok insan için sosyal medya, yaşadıkları anları kaydetmek veya başkalarıyla paylaşmaktan ziyade hayatın merkezi bir parçası haline gelmiş bulunuyor. Ne yaptıkları, nereye gittikleri, kimlerle vakit geçirdikleri, ne satın aldıkları, ne yedikleri ve hissettikleri düzenli olarak kamuya açık hale getiriliyor.
Bu durumu sadece “teşhircilik” ya da “ilgi çekme isteği” olarak tanımlamak, konunun psikolojik ve sosyolojik derinliğine dair düşünmemizi engelliyor…
“Benlik” kavramı, bireyin kendisi hakkında geliştirdiği algılar, değerlendirmeler ve anlamlar bütünüyle bağlıdır. İnsan, kim olduğunu yalnızca iç dünyasından değil, başkalarının ona yönelik tepkileriyle de belirler.
Sosyal medya, bu mekanizmayı olağanüstü ölçekte genişletti. Bir paylaşımın aldığı beğeniler, yorumlar ve takipçi sayıları, bireylere sürekli bir sosyal geri bildirim sunarak kendileri hakkındaki değerlendirmelerini ölçülebilir dijital göstergelere dönüştürüyor.
Elbette sürekli paylaşım alışkanlığını bireylerin karakterleriyle açıklamak yetersiz kalır; zira platform tasarımlarının insan psikolojisi üzerindeki etkisini de göz önünde bulundurmak gerekir.
Bir diğer boyut ise sosyal karşılaştırmadır. Günümüz bireyleri kendilerini başkalarıyla kıyaslama eğilimindedir. Sosyal medya, bu karşılaştırmayı sürekli, dünya genelinde ve yoğun bir hale getirmiştir. Ancak burada bir algısal asimetri söz konusudur: Birey kendi yaşamını bütünüyle bilmesine rağmen, başkalarının hayatının yalnızca seçilmiş görüntülerini görmektedir. Buna rağmen kıyaslamalar yapılmaktadır. Başkalarının tatili, kariyeri, ilişkisi veya ekonomik başarıları, kişinin kendi gerçekliğiyle kıyaslandığında yetersizlik duyguları beslemektedir.
Bu durum, özellikle idealize edilmiş hayat görüntülerinin yoğun olduğu platformlarda memnuniyetsizlik ve tatminsizlik hissini arttırmaktadır. Birey, başkasının hayatının istisnai anını kendi sıradan yaşamıyla karşılaştırmaktadır.
Oysa dijital profil, kişinin hayatının bir yansıması değildir. Seçilen, düzenlenmiş ve estetik olarak sunulmuş bir benlik anlatısıdır. Hangi fotoğrafın kullanılacağı, hangi sözlerin yazılacağı ve hangi anların paylaşılacağı, bilinçli ya da bilinçsiz bir editoryal süreçten geçmektedir.
Sosyolojik açıdan da daha geniş bir dönüşüm yaşanmaktadır. Özel hayat, giderek kamusal bir performans alanına dönüşmektedir. Önceden mahremiyet,
