ANKARA – BHA
Türk dünyasında çok taraflı iş birliğinin kurumsallaşmasının başlangıcı olarak kabul edilen Nahçıvan Anlaşması’nın imzalanmasının üstünden 17 yıl geçti. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan tarafından 3 Ekim 2009 tarihinde imzalanan anlaşmayla kurulan yapı, 2021 yılından bu yana Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) adıyla faaliyet göstermeye devam ediyor.
Dışişleri Bakanlığı, 3 Ekim Türk Devletleri İşbirliği Günü vesilesiyle yayımladığı mesajında Türk dünyasının ortak gününü kutladı. Türk Devletleri Teşkilatı da kuruluş yıl dönümünde, teşkilatın ulaştığı noktaya ve gelecekteki hedeflere dair kapsamlı bir açıklama yaptı.
Nahçıvan’dan İstanbul’a uzanan süreç
Türk devletleri arasındaki kurumsal iş birliğinin geçmişi, TDT’nin kuruluşundan daha eskiye dayanmaktadır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Türk devletleri arasında 1992’de başlayan ve 2009’a kadar devam eden “Zirveler Süreci” kapsamında devlet başkanları düzeyinde toplamda 10 zirve gerçekleştirilmiştir.
Bu süreç, 3 Ekim 2009’da Nahçıvan Anlaşması’nın imzalanmasıyla kurumsal bir yapıya dönüşmüştür. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan’ın kurucu olduğu Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyine Özbekistan ise 2019 yılında katılmıştır.
12 Kasım 2021 tarihinde İstanbul’da düzenlenen 8. Zirve, teşkilat için yeni bir dönemin başlangıcını oluşturmuştur. Türk Konseyi adıyla bilinen yapı, bu zirvede “Türk Devletleri Teşkilatı” adını almıştır.
5 üye, 3 gözlemci ülke
Merkezi İstanbul’da bulunan TDT’nin tam üyeleri Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’dan oluşmaktadır.
Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ise teşkilatta gözlemci ülke statüsündedir. Ayrıca, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı da TDT’de gözlemci uluslararası kuruluş olarak yer almaktadır. Teşkilatın Genel Sekreterliği görevini şu anda Büyükelçi Kubanıçbek Ömüraliyev yürütmektedir.
İş birliği 64 mekanizmaya yayıldı
TDT Genel Sekreteri Ömüraliyev, 3 Ekim dolayısıyla yayımladığı mesajda teşkilat bünyesindeki iş birliğinin şu an 64 mekanizmaya ulaştığını bildirdi.
Bu mekanizmalar; siyasi diyalog, ekonomi, ticaret, ulaştırma ve enerji gibi alanların yanı sıra dijitalleşme, yapay zekâ, sağlık, çevre, eğitim, gençlik, güvenlik ve uzay teknolojileri gibi çeşitli konuları kapsamaktadır.
Ömüraliyev, Türk Dünyası 2040 Vizyonu’nun teşkilatın uzun vadeli yol haritasını oluşturduğunu belirterek, önümüzdeki dönemde ekonomik ve fiziki bağlantıların derinleştirilmesinin, teknolojik dönüşümün hızlandırılmasının ve genç nesillere yatırım yapılmasının öncelikli hedefler arasında olduğunu vurguladı.
Mesajında “Biz Birlikte Daha Güçlüyüz” ifadesine yer verdi.
Ticaret hacmi 16,9 milyar dolara ulaştı
TDT’nin öncelikli çalışma alanlarından birini ekonomik ve ticari iş birliği oluşturuyor. Ticaret Bakanlığı’nın verilerine göre, Türkiye’nin TDT üyesi ülkelerle dış ticaret hacmi 2002 yılında 871 milyon dolar seviyesindeyken, 2025 sonu itibarıyla 16,9 milyar dolara yükselmesi bekleniyor.
TDT üyesi ve gözlemci ülkeler bir arada değerlendirildiğinde, Türkiye’nin bu ülkelerle olan yıllık toplam ticaret hacminin Temmuz 2026 itib
