Şevket GÖLÜK – BHA
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Ankara Şubesi’nin düzenlediği haftalık etkinliklerden biri olan “Cumartesi Buluşmaları” bu hafta yazar ve mühendis Zahit Borak’ı ağırladı.
Borak, “İngiliz Krallığından Britanya İmparatorluğuna” başlıklı konuşmasına katılımcılara teşekkür ederek başladı.
Konuşmasının başında ulusları “medeniyet kuran, emperyalist ve sömürgeci” olarak sınıflandıran Borak, İngiltere’nin 35.5 milyon kilometrekare alana 500 yıl boyunca nasıl hükmettiğine dair değerlendirmelerde bulunacağını ifade etti. Bu bağlamda, günümüzdeki İngiltere ile geçmişteki Britanya İmparatorluğu’nu karşılaştıran Borak, günümüz İngiltere’sinin temellerinin Britanya İmparatorluğu’na dayandığını dile getirdi.
“İngiltere’nin sömürgeleştirme politikaları”
Konuşmasına, İngiltere tarihinde iki önemli dönem olduğunu belirterek devam eden Borak, bu dönemlerin 1. Elizabeth ve Victoria dönemleri olduğunu vurguladı ve her iki dönemi ilerleyen bölümlerde detaylandıracağını açıkladı.
Britanya’nın en belirgin kimlik özelliklerinden biri olan sömürge politikalarına değinen Borak, İngilizlerin denizciliği Venediklilerden öğrendikten sonra sömürge politikalarına yöneldiklerini, bunun ise başlangıçta İspanya ile yaşanan güç mücadelesi ile bağlantılı olduğunu söyledi.
Borak, diğer sömürgeci devletlerin politikaları ile İngiltere’nin sömürgeciliği arasında belirgin farklar olduğunu ve bu farkların en önemlisinin İngiltere’nin sömürge topraklarında salt yağma politikası izlemeyip yerel halka kendi yaşam standartları ile dil ve dinlerini yaşama fırsatı sunması olduğunu ifade etti.
Ayrıca, İngiltere’nin diğer sömürgeci ülkelerle kıyaslandığında kolonilerine daha pragmatik bir yaklaşım sergilediğini belirtti. Bu konudaki örneği ise Hindistan’ın sömürgeleştirilmesini gösterdi.
Anayasaların temeli: Magna Carta
Britanya tarihinden devam eden konuşmasında Borak, Magna Carta antlaşmasının önemini vurguladı. Dünyanın ilk anayasası olan 1787 ABD Anayasası’nın, İnsan Halkları Evrensel Bildirgesi’nin ve günümüzdeki birçok devlet anayasasının temelinin Magna Carta’dan alındığını söyledi.
Bu antlaşmanın pek çok konuda tarihsel olarak ilklerin belgesi olduğunu belirten Borak, Magna Carta’nın getirdiği en önemli yeniliklerden birinin adil yargılama ilkesi olduğunu ifade etti.
Ayrıca, Magna Carta’nın yalnızca yöneticilere değil, dönemin güçlü yapısı olan kiliseye de sınır getirici bir işlev gördüğünü dile getirdi.
Victoria Dönemi ve “Public School” etkisi
Kraliçe Victoria döneminde gerçekleştirilen yeniliklerin Britanya tarihinde önemli bir yer tuttuğunu belirten Borak, bu yeniliklerden en önemlisinin “Public School” olarak adlandırılan okullar olduğunu, bu okullarda öz disiplin, dürüstlük, dayanıklılık, bireysel başa çıkma, takım çalışması, izcilik, otoriteye itaat ve liderlik gibi derslerin verildiğini aktardı.
Bu okulların İngiltere’nin o dönemki ve sonraki başarılarında kritik bir rol oynadığını vurgulayan Borak, ayrıca metro ve modern posta sistemi gibi birçok yeniliğin de Kraliçe Victoria döneminde Britanya’ya kazandırıldığını ekledi.
