Akraba evlilikleri, uzun yıllardır toplumda tartışmalara yol açan bir konu olarak gündemde kalmaya devam ediyor.
Bu evlilikler, özellikle doğan çocuklarda genetik hastalıklara yol açması nedeniyle birçok ülkede yasaklanmış durumda.
Türkiye’de ise bu evliliklerin yasaklanması zaman zaman tartışma konusu olmayı sürdürüyor.
Tıbbi Genetik Uzmanı Dr. Ahmet Yıldız, akraba evliliklerinde doğan çocukların genetik risklerini değerlendirerek, evlilik öncesi genetik tarama ve yenidoğan testlerinin bu riskleri büyük ölçüde azaltabileceğini ifade etti.
“İKİ EBEVEYN AYNI GENİ TAŞIYORSA HASTALIK ÇIKMA İHTİMALİ YÜKSEK”
Akraba evliliklerinin genetik açıdan oluşturduğu tehlikeleri değerlendiren Yıldız, şu açıklamalarda bulundu:
Her sağlıklı birey, kendinde herhangi bir sağlık sorunu oluşturmayan sessiz (resesif) hastalık genlerini taşıyabilmektedir. Günümüzde yaklaşık 3-4 bin farklı sessiz hastalık geni olduğu bilinmektedir.
Akraba olmayan bireyler genellikle farklı sessiz genleri taşır. Bu nedenle akraba olmayan çiftlerin evliliklerinde, bu genler dolayısıyla bebeğin genetik bir hastalığa yakalanma riski oldukça düşüktür.
Diğer yandan, akraba evliliklerinde, çiftlerin aynı sessiz hastalık geni için taşıyıcı olma olasılığı artar. Eğer her iki ebeveyn de aynı geni taşıyorsa, bu genin çocuğa geçmesiyle genetik bir hastalık ortaya çıkma riski yükselebilir.
EN SIK KARŞILAŞILAN GENETİK HASTALIKLAR
Yıldız, akraba evliliğinden doğan çocuklarda en sık görülen genetik hastalıkları şöyle sıraladı:
Genetik hastalıklar, toplumdan topluma ve bölgeden bölgeye değişiklik gösterebilir, bu nedenle evrensel geçerliliği olan tek bir “en sık genetik hastalıklar” listesi mevcut değildir.
Ancak, genel olarak en sık rastlanan genetik hastalıklar arasında doğumsal metabolik hastalıklar, genetik kan hastalıkları (örneğin Akdeniz anemisi ve orak hücreli anemi) ve beyin gelişimini etkileyen nörogelişimsel hastalıklar bulunmaktadır. Bu rahatsızlıklar; zeka geriliği, öğrenme güçlüğü ve nöbet gibi farklı sorunlara yol açabilmektedir.
AKRABALIK DERECESİ GENETİK HASTALIK RİSKİNİ ARTIRIYOR
Her akraba evliliğinin çocuklarda genetik hastalıklara yol açmadığını belirten Yıldız, “Akraba evliliklerinden doğan çocukların çoğu sağlıklıdır. Ancak akraba evliliklerinde genetik hastalık riski, akraba olmayan evliliklere göre daha yüksektir. Eşler arasındaki akrabalık derecesi ne kadar yakınsa, genetik hastalığın ortaya çıkma ihtimali de o kadar artmaktadır. Örneğin ülkemizde yaygın olan birinci kuzen evliliklerinde (amca, hala, dayı veya teyze çocuklarıyla yapılan evlilikler) genetik hastalık riski, ikinci kuzen evliliklerine göre daha fazladır.” dedi.
ÖNCEDEN TESPİT İÇİN YAPILAN TARAMA TESTLERİ
Bu tür hastalıkların önceden tespit edilmesi için uygulanan tarama testlerinin üç farklı yöntemle yapılabileceğine dikkat çeken Yıldız, bunları şöyle açıkladı:
Birinci yöntem, özellikle akraba evliliği planlayan çiftlerde, evlilik öncesi aynı sessiz genetik hastalık genini taşıyıp taşımadık
