Mine K. /BOSNA HERSEK-BHA
Aliya İzzetbegoviç, Bosna-Hersek’in bağımsızlık mücadelesinin sembol isimlerinden biri olarak, hem entelektüel yönüyle hem de siyasi duruşuyla 20. yüzyılın kaderini etkileyen Müslüman liderleri arasında yer almaktadır.
Bilge Kral’ın hayatı ve mücadelesi
1925 yılının 8 Ağustos tarihinde Bosanski Šamats’ta dünyaya gözlerini açan İzzetbegoviç, köklü bir aile geçmişine sahiptir. Dedesi, Osmanlı ordusunda görev yaparken İstanbul’dan Bosna’ya yerleşmiş ve buranın yönetimini üstlenmiştir. Ailesi, Osmanlı’nın Sava nehri üzerindeki Aziziye yerleşimi dahilinde Müslümanlar arasında yer almıştır.
Aliya’nın babası Mustafa, daha iyi bir yaşam sunmak amacıyla Saraybosna’ya taşındı. Genç Aliya burada Birinci Erkek Lisesi’nde eğitim almaya başladı. Gençliğinde Batı felsefesine ilgi duyan İzzetbegoviç, dönemin önemli düşünürlerinden etkilendi ve bu süreçte komünizmin din karşıtı yönünü reddederek İslami kimliğini benimsedi.
Genç Müslümanlar hareketi ve ilk tutuklanma
Lise yıllarında Genç Müslümanlar Derneği’ne katılan İzzetbegoviç, mültecilere yardım etmek için aktif olarak çalıştı. II. Dünya Savaşı’nın getirdiği karışıklıklardan dolayı Gradačaç’a göç etti. Savaş sonrası, Tito’nun Partizanu ordusunun Saraybosna’yı almasıyla geri döndü; bu süreçte Sırp askerlerce alındı.
1946 yılında İslami faaliyetleri sebebiyle tutuklandığı ve üç yıl hapis cezasına mahkum edildiği kaydedildi. Hapisten çıktıktan sonra Halide Hanım ile evlenerek hukuk eğitimini tamamladı ve uzun süre hukuk danışmanlığı yaptı.
İslam Deklarasyonu ve Saraybosna süreci
1970 yılında yayımladığı “İslam Deklarasyonu” metni, uluslararası alanda büyük yankı uyandırdı ve Müslümanların sorumluluklarını hatırlatan bir manifesto olarak kabul edildi. 1983 yılında “Saraybosna süreci” adı altında tutuklandı. Örgüt lideri olarak suçlanan İzzetbegoviç, Foça Hapishanesi’nde 14 yıl süren bir hapis cezasına çarptırıldı.
1988’de uluslararası baskılar sonucu serbest bırakıldı ve bu süreçte hapiste tanıştığı arkadaşları, daha sonra Bosna’nın bağımsızlık mücadelesinde ona destek verdiler.
Demokratik Eylem Partisi ve Cumhurbaşkanlığı dönemi
1990 yılında Demokratik Eylem Partisi’ni kurarak siyasi hayata atılan İzzetbegoviç, aynı yıl yapılan seçimlerde Bosna-Hersek Cumhurbaşkanı seçildi. 1992 yılında yapılan referandum sonucu Bosna-Hersek bağımsızlık ilan etti. Ancak ardından Sırp saldırılarıyla başlayan savaş, üç yıl boyunca sürdü.
Bosna Savaşı (1992-1995) sırasında, halkını koruma mücadelesi vererek hem siyasi hem de insani liderlik sergiledi. Barış yanlısı çabalarla uluslararası destek arayan İzzetbegoviç, sivilleri korumanın önemine vurgu yaptı. Tarihin en uzunu olan 1425 gün süren Saraybosna kuşatması sırasında şehirden ayrılmadan halkının yanında savunma yaptı. 21 Kasım 1995’te Dayton Anlaşması ile savaş sona erdi ve kendisi “Bilge Kral” unvanını aldı. 1996’da yapılan seçimlerle üçlü Başkanlık Konseyi’ne girdi; 2000 yılında sağlık sorunları nedeniyle görevinden ayrıldı.
