ANKARA-BHA
Türkiye’nin sıkça maruz kaldığı depremler nedeniyle, toplumun afetlere karşı daha bilinçli ve hazırlıklı olması amacıyla yeni bir kaynak olarak “Deprem Terimleri Sözlüğü” hazırlandı. Gazi Üniversitesi Afet Yönetimi ve Deprem Mühendisliği Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden Prof. Dr. Samet Arslan tarafından derlenen bu sözlük, depreme dair temel kavramları anlaşılır bir dille tanımlıyor.
Prof. Dr. Arslan, Türkiye’nin temel bir deprem ülkesi olduğuna dikkat çekerek, “Toplumun tüm kesimlerinin bu gerçekle yaşamayı öğrenmesi gerekiyor. Deprem konusunda kullanılan teknik ifadeler, halk tarafından çoğu zaman anlaşılamıyor. Bu sözlükle teknik jargonu sadeleştirerek vatandaşa ulaşmayı hedefledik,” ifadelerini kullandı.
Sözlükte yer alan bazı temel kavramlar:
Ana şok: Deprem dizisinin en büyük ve ana sarsıntısıdır.
Artçı şoklar: Ana şoktan sonra meydana gelen daha küçük sarsıntılardır.
Büyüklük (Magnitude): Bir depremin büyüklüğünü nicel olarak tanımlar ve ölçülen maksimum yer hareketine göre belirlenir.
Episantr, aktif fay, ana kaya
Episantr: Depremin odak noktasının (hiposantr) yüzeydeki dik izdüşümüdür.
Aktif fay: İnsan yaşam süresi açısından yeniden hareket etmesi muhtemel olan faydır. Genellikle son 10 bin yılda hareket etmiş faylar aktif kabul edilir; bazı durumlarda bu süre 500 bin yıla kadar çıkabilir.
Ana kaya: Yüzeydeki daha yumuşak toprak veya tortul kayaçların altında bulunan sert ve sağlam kayaçtır.
Gövde Dalgası: Yerin içinden yayılan sismik dalgalardır. (Örnek: P dalgası, S dalgası). Yüzey dalgalarından farklıdır.
P Dalgası: Yayılma yönünde ilerleyen sıkışma-genleşme (longitudinal) tipi bir gövde dalgasıdır.
S Dalgası: Yayılma yönüne dik doğrultuda makaslama hareketi yapan sismik gövde dalgasıdır.
Yüzey, Love ve Rayleigh dalgası
Yüzey Dalgası: Yer kabuğunun yüzeyinde yayılan sismik dalgalardır.
Love Dalgası: Yatay doğrultuda, dalga yayılma yönüne dik hareket eden yüzey sismik dalgasıdır.
Rayleigh Dalgası: Serbest yüzeyde eliptik hareket yaratan sismik yüzey dalgasıdır.
Kabuk: Yerin en dış katmanıdır ve kalınlığı 10-65 kilometre arasında değişir. Depremler, kabuğun kırılgan olan üst kısmında oluşur.
Fay: Kaya kütleleri arasında önemli yer değiştirmeye neden olan kırıklardır.
Doğrultu atımlı fay: Yatay kaymalar. Sağ yanal ya da sol yanal olabilir.
Eğim atımlı fay: Dikey kaymalar. Üst blok aşağı kayarsa normal, yukarı kayarsa ters (bindirme) fay denir.
Eğik atımlı fay: Hem yatay hem dikey hareket içerir.
Kilitli Fay: Sürtünme kuvveti, kayma geriliminden büyük olduğu için hareket etmeyen faydır. Bu faylar büyük depremler sırasında enerji boşaltabilir.
Şiddet, sıvılaşma, litosfer
Şiddet: Depremin insanlar, yapılar ve yüzey üzerindeki etkilerine göre tanımlanan göreli bir büyüklüktür.
Sıvılaşma: Suya doygun tortul zeminin, deprem sarsıntısı etkisiyle geçici olarak mukavemetini yitirerek sıvı gibi davranması durum
