Türkiye-Ermenistan-Azerbaycan ilişkilerinde yaşanan son gelişmeler, Zengezur Koridoru başta olmak üzere bölgedeki barış ve iş birliği açısından önemli bir dönüm noktasına işaret ediyor.
Azerbaycan ile Ermenistan arasında 44 gün süren ve 10 Kasım 2020’de imzalanan ateşkesle sonuçlanan çatışma, Karabağ’daki durumu önemli ölçüde değiştirdi ve Azerbaycan’ın işgal altındaki topraklarını büyük oranda geri almasına olanak tanıdı. Bununla birlikte, Rusya, Güney Kafkasya’daki etkisini sürdürmek amacıyla anlaşmaya Laçin Koridoru maddesini ekleterek bölgede askeri varlığını sürdürebileceği bir neden yaratmış oldu. Anlaşmanın dokuzuncu maddesi eski Sovyet iletişim ve ulaşım hatlarının yeniden açılmasını öngörse de, doğrudan Zengezur Koridoru’na ilişkin bir ifade yer almadı; bu durum ise Azerbaycan ve Türkiye için beklentiler oluşturdu.
Zamanla Azerbaycan, kendi sahip olduğu topraklarda Ermeni kontrolündeki Laçin Koridoru’na itiraz etmeye başladı. Çevre ile ilgili gerekçelerle sivil toplumun başlattığı protestoların ardından, koridorun denetimi Bakü’nün kontrolüne geçti. Rus Barış Gücü’nün Karabağ’daki varlığının sürdürülebilmesi için bölgedeki ateşkes ihlalleri kritik bir önem taşıdığı sırada, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Karabağ meselesinin Azerbaycan ile değil, Azerbaycan-Rusya arasında bir sorun hâline geldiğini vurguladı. Bu durumdan sonra, Putin’in “Karabağ’da strateji değişti” açıklaması yapmasıyla birlikte, Azerbaycan, Karabağ’daki yönetimi sona erdiren bir askeri operasyon gerçekleştirdi. Karabağ’daki Ermeni nüfusun Ermenistan’a göçü sonrasında, muhalif grupların Paşinyan’a karşı bir darbe girişiminde bulunabileceği konuşulsa da, Başbakan bu girişimi bertaraf etti.
BARIŞ ANLAŞMASI VE ZENGEZUR’UN YERİ
Tüm bu gelişmeler ışığında, Ermenistan, ön koşulsuz bir barış anlaşması teklif etti. Türkiye bu yaklaşımı destekliyor, çünkü kalıcı barış için bu unsurun temel olduğunu düşünüyor. Erivan, kendi topraklarında herhangi bir dış kontrolün olmayacağını ve barış anlaşması olmadan koridor açılmasına izin vermeyeceklerini açıkça belirtiyor. Azerbaycan ise Nahçıvan’a güvenli ve engelsiz bir geçiş hakkını vazgeçilmez olarak görüyor. Cumhurbaşkanı Aliyev, “Azerbaycan’dan Nahçıvan’a geçişte vatandaşlarımız Ermeni sınır muhafızlarıyla karşılaşmamalı. Bu adil bir taleptir.” diyerek bu beklentiyi vurguladı.
Azerbaycan ayrıca, Ermenistan Anayasası’nda değişiklikler yapılmasını, Zengezur Koridoru’nun açılmasını ve AGİT Minsk Grubu’nun feshedilmesini talep ediyor. Ancak Ermenistan, bölgede barışın ön koşulsuz olması gerektiğini savunuyor.
ABD VE ZENGEZUR KORİDORU
Zengezur üzerindeki uluslararası ilgiyi artıran bir diğer faktör ise ABD’nin müdahale etme çabaları oldu. Eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde, Zengezur Koridoru’nun özel bir Amerikan şirketi tarafından işletilebileceğine dair yapılan açıklamalar, dikkatleri yeniden Güney Kafkasya’ya çekti. Bu öneri Ermenistan’da olumsuz karşılanırken, Rusya’nın da bölgedeki çıkarlarının tehdit algısına neden oldu. Rusya, Amerikan etkisini engellemek amacıyla bölgede farklı aktörleri harekete geçirmeyi deneyebilir; hatta Paşinyan’a karşı yeni bir darbe girişimi söz konusu olabilir.
