Türkiye, sigortasız işçilerini yalnız bırakmıyor.
Türkiye’de sigortasız çalışırken iş kazası geçiren işçilerin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından kaza günü itibarıyla re’sen sigortalı yapılması konusu, kamuoyunda zaman zaman tartışma konusu olmaktadır. Uzmanlar, bu uygulamanın işçi ve ailesini koruyan güçlü bir sosyal devlet refleksi olduğunu belirtmektedir.
Hak kayıplarını önleyen sosyal devlet mekanizması
İlk bakışta “işçinin sadece bir gün sigortalı gösterilmesi” olarak algılansa da, yetkililer bunun yanlış bir değerlendirme olduğunu ifade ediyor.
HAKLAR EKSİKSİZ OLARAK SAĞLANIYOR
SGK’nın re’sen tescil işlemi, işçi adına sosyal güvenlik haklarının başlamasını sağlayan ilk adımı oluşturur.
Yapılan incelemeyle, işçinin kazadan önce fiilen çalıştığı günler geriye dönük olarak sisteme işlenmekte ve haklar eksiksiz bir şekilde tesis edilmektedir.
DENETİM SÜRECİ İLE KAZA İNCELENİYOR
Sigortasız bir çalışanın yaşadığı iş kazasında, olayın niteliğine göre sosyal güvenlik denetmenleri veya SGK müfettişleri devreye girmektedir.
İşçinin çalışma süresi, ücreti, iş kazasının oluş şekli ve sorumlular detaylı bir şekilde araştırılmaktadır.
Tanık ifadeleri, işyeri kayıtları, kamera görüntüleri ve beyanlar incelenmekte; hazırlanan rapor doğrultusunda iş kazası hukuken tanınmakta ve sosyal güvenlik işlemleri başlatılmaktadır.
ÖLÜM DURUMUNDA AİLEYE AYLIK GELİR
Eğer iş kazası ölümle sonuçlanırsa, SGK hak sahiplerine hem ölüm geliri hem de şartların sağlanması durumunda ölüm aylığı bağlamaktadır.
Her iki ödemeye de hak kazanılması halinde en yüksek ödeme aileye verilir, düşük olanın ise yarısı aileye ödenir.
Ayrıca cenaze ödeneği de aileye sunulmaktadır.
MALİ YÜK KUSURLU İŞVERENDEN ALINIYOR
Sistemin önemli bir diğer boyutu da SGK’nın yaptığı ödemeleri kusurlu işveren veya diğer sorumlulardan talep ederek kamu zararını tazmin etmesidir.
Böylece, işçi ve ailesinin korunması sağlanırken, mali yük kamuya değil, kusurlu tarafa yönlendirilmektedir.
SOSYAL DEVLET İLKESİNİN ÖNEMLİ BİR ÖRNEĞİ OLARAK ÖNE ÇIKIYOR
Uluslararası karşılaştırmalar yapıldığında Türkiye’nin bu modeli dikkat çekmektedir.
Birçok ülkede iş kazası ödemeleri genellikle özel sigorta poliçelerine veya işveren birliklerine bağlı olarak yürütülmektedir.
Örneğin, ABD’de işverenin poliçe yaptırmaması durumunda işçilerin çoğu zaman gelir elde edemedikleri ve tazminat için uzun davalarla uğraşmak zorunda kaldıkları bildirilmiştir. İngiltere’de de devlet doğrudan gelir ya da aylık bağlamamaktadır.
Türkiye’nin uygulaması ise işçi sigortasız olsa bile sosyal güvenlik kapsamına alınmasını sağlayarak aileye doğrudan gelir güvencesi sunduğu için öne çıkmaktadır.
Bu yönüyle, uygulama sosyal devlet ilkesinin güçlü örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
‘BİR GÜN SİGORTA’ ELEŞTİRİSİ YANIL
